خانواده فاسیولیده

فاسیولاهپاتیكا

طول 30mm  و عرض 13mm

محل زندگی: مجرای صفراوی كبد

میزبان: طیف وسیعی شامل گاو، گوسفند، بز، گاومیش، نشخواركنندگان وحشی،‌ خوك، ‌شتر، اسب، ‌الاغ، قاطر، ‌فیل، گراز و انسان

پراكندگی در ایران: 5/25 درصد گاوان، 2/31 درصد گوسفندان، 4/64 درصد بزها، 3/13 درصد اسب ها و 6/16 درصد الاغ ها

كانون های آلودگی انسانی: بندر انزلی، اصفهان و خوزستان

Life Cycle

تخم كه دارای سلول جنینی می باشد به وسیله مدفوع دفع می گردد و در محیط بیرون نوزاد یا میراسیدیوم درون تخم تشكیل و از تخم خارج می گردد و وارد بدن میزبان واسط كه حلزون لیمنه آ ترونكاتولا می باشد می شود و در بدن حلزون تبدیل به اسپوروسیست می گردد. سپس تبدیل به ردی و سركر می گردد. سركر از بدن حلزون خارج و در محیط بیرون دم خود را از دست داده و تبدیل به متاسركر كیسه دار می شود. میزبان نهایی با خوردن متا سركر آلوده می گردد. در میزبان نهایی متاسركر در محیط دوازدهه، تحت تاثیر ترشحات صفراوی پوشش خود را از دست می دهد و سركر خارج شده، روده را سوراخ و وارد محوطه صفاقی می گردد. پس از 24 ساعت مهاجرت را شروع و وارد كبد می شود. كپسول كبدی را سوراخ و مــهاجرت به پارانشیم را شروع می كند كه 6-5 هفته طول می كشد. بیشترین و عمده ترین خسارت به میزبانان در مرحله مهاجرت پارانشیمی می باشد. بالاخره تقریبا ً در هفته ی هشتم وارد مجرای صفراوی می گردد و تقریبا ً در هفته نهم و دهم تخم را در مدفوع خواهیم داشت.

اپیدمیولوژی

سه عامل در شیوع بیماری تاثیر دارد که عبارت است از :

1-    وجود محیط مناسب برای حلزون لیمنه آ (گل مرطوب را به آب ترجیح می دهد)

2-    حرارت مناسب: در 15 درجه سانتیگراد حلزون رشد سریع و مناسب دارد.

3-    رطوبت: رطوبت مطلوب زمانی است كه میزان بارندگی از تبخیر بیشتر باشد و محیط اشباع از بخار آب باشد.

4-    PH مناسب

Pathogenesis

1-    ضربه مكانیكی انگل به پارانشیم كبد در اثر مهاجرت انگل در پارانشیم کبد.  

2-    ترشح مواد سمی و متابولیكی طی مهاجرت

3-    تغذیه انگل (خونخواری) و ایجاد كم خونی

4-    واكنش میزبان

با توجه به پاتوژنز 3 نوع فاسیولوزیس در بدن وجود دارد:  

1- فاسیولوز حاد: زمانی است كه دام 2 هزار متا سركر را بخورد. زمان بروز بیماری 6-2 هفته بعد از خوردن متا سركر می باشد.

علائم: ممكن است مهاجرت باعث پارگی عروق و خونریزی شدید شود و حتی پس از مرگ دام خون از بینی و مقعد خارج گردد و گاهی پارگی كپسول كبدی بسیار حاد بوده و باعث مرگ سریع می گردد. گاهی در اثر مهاجرت فاسیولای نابالغ در بافت نكروزه كبد در اثر رشد میكروب كلستریدیوم نووای تورم قانقاریایی كبد (Blake disease ) به وجود می آید.

2- فاسیولوز تحت حاد: این حالت در اثر خوردن حدود 1000 متا سركر به وجود می آید و حدود 10 -6 هفته بعد بیماری ظهور می كند. در اینجا متا سركرها در مدت نسبتا ً طولانی تری وارد بدن میزبان می شوند و در حالیكه تعدادی از نوزادان خود را به مجاری صفراوی رسانده و موجب تورم این مجاری خواهند شد بقیه  در حال مهاجرت می باشد.  ضایعات ایجاد شده خفیف تر از فرم حاد می باشد.

علائم: بی رنگی مخاطات،‌ كم خونی به علت خونخواری و پارگی عروق كبدی به علت مهاجرت، اختلالات كبدی (پروتئین ها ساخته نمی شوند)، ‌بزرگی كبد ( التهاب كبدی)، بطری زیر فكی (ادم تحت فكی) در این حالت بالانس فشار اسمزی بهم خورده،  فشار اسمزی كم می شود و آب میان بافتی به درون عروق جذب نمی گردد و باعث آب آوردگی می گردد. وقتی دام دچار آسیب كبدی می شود آلبومین نشت کرده و فشار انکوتیک كم می شود و باعث جمع شدن آب میان بافتی می شود. در هنگام شب آب جذب شده  و صبح  بطری زیر فكی وجود نخواهد داشت؛ ولی در هنگام برگشت از چراگاه مجدداً بطری زیر فكی دیده می شود.

3-فاسیولوز مزمن: در اثر خوردن 500-200 متا سركر بعد از 5-4 ماه بوجود می آید. شایع ترین نوع فاسیولوز در گوسفندان ایران می باشد. در این فرم فاسیولاها بالغ شده اند و هیچ مهاجرتی وجود ندارد. فاسیولاها در مجاری صفراوی مستقر می شوند. به بیماری فاسیولوز مزمن كپلك گفته می شود.

علائم:كاهش وزن، آب آوردگی شكم، بطری زیر فكی. 

فاسیولوز در گاوها

گاو نسبت به فاسیولا مقاوم تر از گوسفند است؛ زیرا كبد گاو واكنش نسجی شدیدتری نسبت به فاسیولا نشان می دهد و آهكی شدن دیستروفیك مجاری صفراوی و فیبروز پارانشیم كبدی موجب دفع ترماتودها می شود. بنابر این در گاو واکنش نسجی کبد شدیدتر است و با افزایش سن مصونیت زیادی در برابر انگل ایجاد می شود.

Clinical Pathology

كاهش پیش رونده آلبومین خون، افزایش شدید گلوبولین ها در خون، كم خونی هیپوکرومیک ماکروسیتیک (اندازه و رنگ گلبول ها ثابت و معمولی) و ائوزینوفیلی پس از 14 روز.  

Clinical Sign

مجاری صفراوی متورم و آهكی شدن مجاری صفراوی (رسوب كلسیم در صفرا )

Laboratory Finding

حضور تخم انگل در مدفوع

 

تشخیص

تغییرات فصلی آلودگی، تاریخچه قبلی بیماری، كالبد گشایی با روش ها تشخیصی مربوط به ایمنی (جستجوی  آنتی بادی و آنتی ژن ) و آزمایش های آنزیمی سرم شامل گلوتامین دهیدروژناز (GLDH) و گلو تامین ترانس پپتیداز (GGT) 

پیشگیری

1-    زه كشی زمین های مرطوب

2-    درمان راهبردی یا استراتژیك فاسیولوزیس

3-    مبارزه با حلزون ها

فاسیولا ژیگانتیكا

طول 25-75mm  و عرض 12mm

میزبان واسط: حلزون لیمنه آ اوریکولاریا

محل زندگی: مجاری صفراوی

شایع ترین ترماتود كبدی در حیوانات آفریقا می باشد.

خانواده دیکروسلیده

Dicrocoelium dendriticum

اندازه كرم: طول 6-14mm و عرض 1-2.5mm

محل: مجرای صفرا

میزبانان: گاو، گوسفند، بز، ‌گاومیش، نشخواركنندگان وحشی، خوك، شتر، اسب، الاغ، ‌قاطر،‌ فیل، سگ، خرگوش و انسان

پراكندگی در ایران: 16 درصد گاوان و 4/39 درصد گوسفندان و 1/70 درصد بزها و 30 درصد الاغها

 

 

Life cycle

دو میزبان دخیل هستند. تخم های واجد نوزاد است. این تخم ها همراه مدفوع دفع شده. تخم ها به نسبت به شرایط محیطی مقاوم هستند. به نوزاد درون تخم میراسیدیوم می گویند. میراسیدیوم وقتی توسط میزبان واسط اول كه حلزون ها هستند بلعیده شود از بدن حلزون خارج می شود. نام حلزونهای خاکزی که میزبان واسط اول این انگل  Zebrinaو Helicella است.

حلزونها تخم را خورده سپس جداره ی تخم درون روده پاره شده نوزاد میراسیدیوم خارج شده و تبدیل به اسپوروسیست می شود. سپس اسپروسیست تبدیل به سركر می شود،  سركر از بدن حلزون در یك توده ژلاتینی دفع می شود. در ادامه مسیر میزبان دوم وارد عمل می شود. میزبان واسط دوم مورچه ها هستند. سركرها توسط مورچه ها خورده شده، ‌به روده مورچه رفته، روده  مورچه را سوراخ كرده و وارد همولنف می شود. سپس تبدیل به متا سركرمی شود. چند متا سركر به مغز مورچه رفته و در آن جا قرار می گیرند. وقتی در آنجا قرار می گیرند، مورچه را دچار اختلالات رفتاری می كنند. به گونه ای که مورچه ها به نوک علوفه می روند و ایجاد جمود نعشی در آنها می کند که طی آن مورچه  ها سر خود را رو به هوا می گیرند.  

در مرحله بعدی میزبانان نهایی با خوردن علوفه حاوی مورچه مبتلا به انگل می شوند. میزبان نهایی زمانی كه مورچه را می بلعد در محیط روده متا سركر آزاد می شود. دیكروسلیوم از مجرای  كلدوك بالا رفته و در مجاری صفراوی قرار می گیرد. نام مورچه های منتقل كننده انگل formica است.

Epidemiology 

- عدم اختصاصی بودن میزبان واسط اول

- وفور میزبانهای واسط دوم

- تغییر رفتار مورچه های آلوده

- مقاومت زیاد تخم دیكروسلیوم در برابر عوامل محیطی

- پستانداران وحشی به عنوان مخزن انگل

Pathogenesis

- تورم مجاری صفرا و كبد

- شدت جراحات بر حسب تعداد ترماتود و پراكندگی و شدت جراحات متغیر است.

-در آلودگی شدید و طولانی فیبروز شدید مجاری صفراوی و گشاد شدن مجاری صفراوی و هیپرپلازی غدد موكوسی مجاری صفراوی

Clinical sign

سیروز كبد، كاهش وزن، لاغری، كم خونی و اسهال و كاهش تولیدات دامی

خانواده ی شیستوزوماتیده

- بدن دراز و كشیده به طول 1.5 – 2.5 cm

- جنس نر و ماده مجزاست و كرم ماده نازك و درازتر از كرم نر

- كرم ماده در شیار شكمی ناودان مانند كرم نر به نام شیار جنسی می باشد كه كرم ماده در آن قرار می گیرد.

- بادكش ها رشد كمی كرده و نزدیك هم اند.

- حلق ندارد و دو شاخه روده كور در انتهای خلفی با هم یك شده

- منفذ تناسلی در عقب بادكش شكمی، بیضه ها متعدد و در پشت بادكش شكمی

- تخم ها فاقد درپوش و واجد خار است

- تخمدان كشیده و گلابی شكل در جلوی محل اتصال روده،  غدد وتیلوژن در خلف بدن

- در سیستم باب میزبان زندگی می كنند

- فاقد مرحله ردی

- در بین گونه های شیستوزوما تخم را براساس موقعیت خار می توان تشخیص داد.

شیستوزوما بوویس

- اندازه كرم نر: طول 9-22 mm  و كرم ماده 12-28 mm

- بدن پوشیده از خارهای ریز

-تعداد بیضه ها 4 عدد و در عقب بادكش شكمی

-تخمدان در قسمت میانی بدن، رحم از این قسمت به سمت قدام بدن

- غدد ویتلوژن در نیمه خلفی بدن

محل: رگهای روده بند و باب

میزبانان: گاو، گوسفند، بز، گاومیش، نشخواركنندگان وحشی، اسب، شتر و جوندگان

شیستوزوما مانسونی

كرم بالغ در سیاهرگهای روده بند انسان

تخم آن واجد یک خار جانبی است

تخم گذاری: جداره روده

میزبانان: انسان

شیستوزوما هماتوبیوم

- كرم بالغ در سرخرگهای روده بند خلفی، شبكه رگی مثانه، پروستات و رحم زندگی می كند و ایجاد بیلازیوزیس ادراری تناسلی می كند.

- تخم گذاری: جدار مثانه و حالب و مجرای ادرار و خروج تخم همراه با ادرار

- میزبانان : انسان

- پراكندگی در ایران: در 6 كانون در خوزستان ( دزفول، دشت آزادگان، شوشتر، شمال اهواز،‌ خرمشهر، بید رویه )

-خار تخم آن در انتها قرار دارد.

شیستوزوما ژاپونیكوم

- اندازه كرم نر: طول 9.5 – 20 mm  و كرم ماده 12-26 mm

- محل: رگ های روده بند و باب

- تخم دارای زائده خاری است که بسیار کوچک می باشد و به سختی دیده می شود.

- تعداد بیضه ها: 6- 8 عدد و در عقب منفذ تناسلی

- میزبانان: نشخواركنندگان، تك سمی ها، خوک، سگ، گربه، جوندگان و انسان

Life cycle

شیستوزوما در سیاهرگ تخم گذاری می كند. برای جلوگیری از جابجایی در عروق تخم های خود را در جداره عروق فرو می برد (با كمك زائده ی خار مانند) این تخم ها در مسیر خود از عروق عبور كرده و به زیر مخاط روده می روند و به روده آمده و از مدفوع دفع می شوند. شیستوزوما هماتوبیوم همین مسیر را طی كرده ولی از ادرار دفع می شود. در آب شیرین مـیراسیدیوم وارد بدن حلزون می شود. در شیستوزومابویس و هماتوبیوم میزبان واسط حلزونی به نام Bulinus truncayus است.

در شیستوزوما مانسونی میزبان واسط حلزونی به نام Biomphalaria است و در ژاپونیكوم حلزونهای گونه های oncomelania به عنوان میزبان واسط عمل می كنند. در بدن این حلزون ها میراسیدیوم وارد شده تبدیل به اسپروسیست می شود و اسپروسیست تبدیل به سركر می شود. سركر از بدن حلزون خارج می شود. سركر شیستوزوما دم دو شاخه دارد كه به آن فوركوسركر می گویند. این سركر شنا كرده و وارد پوست شده، و دم خود را از دست می دهد و تبدیل به موجودی به نام شیستوزومولا می شود. وارد سیاهرگ های عروق خونی شده و به قلب رفته و سپس به كبد می رود و بعد به سیاهرگ باب می رود و در آنجا تبدیل به انگل بالغ می شود . طول عمر آن در بدن انسان 9-8 سال است. تخم حدود 21 روز در بافتها می ماند و میراسیدیوم حدود 10 ساعت در محیط و 6 هفته در بدن حلزون باقی می ماند.

نكته: ترماتودهای خونی فاقد مرحله متا سركر هستند.

بیماری زایی

- در گوسفند بیش از گاو بیماری زا است.

-واكنش آماسی و گرانولوماهای ایجاد شده در اثر تخمك گذاری انگل در سیاهرگ های روده بند، فیبروز باب ناشی از تخم گذاری انگل

- كم خونی و كاهش آلبومین خون در اثر خونریزی مخاطی

- شیستوزومابویس و ژاپونیكوم بیماریزا ترین گونه ها می باشند.

نشانه های درمانگاهی

- سرفه ناشی از مهاجرت شیستوزوماهای جوان در ریه

آلودگی شدید : اسهال آبكی، كم شدن آب بدن، ضعف، كم خونی و كم شدن آلبومین خون

- كاهش فرآورده های دامی و وزن دام

كنترل و پیشگیری

- درمان حیوانات آلوده

- مبارزه با حلزونهای میزبان واسط به 2 روش زیر :

1-    مبارزه بیولوژیكی: اكینوستوما، نوزوما، هلیزوما

2-    مبارزه شیمیایی: ان تری تیل مورفولین – نیكلوزامید

- اجتناب از تماس حیوانات و انسان با آبهای آلوده به حلزون

- نرده كشی اطراف چشمه ها و مخازن آب

- عاری كردن مخازن از حلزون به طور مكانیكی

- آموزش افراد در مناطق آلوده

- پوشیدن چكمه و لباس مخصوص در مناطق آلوده

- مالیدن مواد دوركننده سركر به پوست مثل دی بوتیل متالیت – بنزیل بنزوات

اورنیتوبیلارزیا تركستانیكوم

- اندازه كرم نر : 4.2-8 mm

- اندازه كرم ماده :3.4 – 8 mm

- بیضه ها به تعداد 70-80 عدد و منفذ تناسلی عقب بادكش شكمی

- محل و میزبانان: سیاهرگ های روده بند حیوانات مختلف شامل گوسفند ، بز، گاو ، گاومیش ، اسب ، الاغ ، قاطر ، شتر و گربه

- رحم كوتاه و فقط حاوی یك تخم

  سیر تكاملی

مشابه شیستوزوما می باشد.

میزبان واسط،حلزون لیمنه آ اوریكولاریا گدروزیانا است. این حلزون در تمام مناطق ایران وجود دارد. این حلزون در استان لرستان یافت نشده است.

- مدت زمان لازم برای ظهور تخم در مدفوع 43-48 روز طول می كشد

همه گیر شناسی

فصل ابتلای دامها در بهار و پاییز می باشد. تنوع میزبانهای اصلی انگل باعث شده است كه ایران یكی از كانونهای دام اورنیتوبیلارزیا باشد.

شیوع بیماری از جویبار، قائمشهر  و بابلسر در استان مازندران و ماكو در آذربایجان غربی و اقلیم فارس و اصفهان و خوزستان گزارش شده است.

 بیماری زایی

- آلودگی تجربی: نا آرامی و لاغری، اسهال بدبو، موهای زبر و خشن، ‌محوطه شكمی فرو رفته

- همه گیری گوسفندان بابلسر: اسهال، توقف رشد، كاهش وزن، ضعف و بی حالی، تب، تجمع مایع در اطراف پلك، خشك و خشن شدن پشم، مو ریختگی بالای زانو

آسیب شناسی

- تجمع مایع اطراف قلب و ریه و محوطه شكمی

- بزرگی غدد لنفاوی – تحلیل چربی بدن

- وجود گرانولوم در پارانشیم ریه و كبد

- اندوفلبیت ( تورم جدار داخلی سیاهرگ ها ) – ترومبوفلبیت – هیپرتروفی و ضخیم شدن دیواره رگها

cercarial dermatitis (تورم پوست سركری)

- خارش شناگران، خارش شكارچیان، خارش شالیزار، گال شناگران

- ناشی از نفوذ سركر شیستوزوماهای غیر انسانی به داخل پوست

- نقش شیستوزوماهای پرندگان آبزی مهم تر است .

-عوامل: تریكوبیلارزیا، هتروبیلارزیا، شیستوزوما،اورنیتوبیلارزیا تركستانیكوم

علائم

نام دیگر بیماری: دانه بیجار، بیجار دانه، تیل بخورده

- ماكول، پاپول، سرخی شدید، خارش پوست، وزیكول

- افراد مبتلا با كرو تامیتون درمان شدند.

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم بهمن 1389ساعت 4:6 PM  توسط امین احمدی   |